księżyc

參見：Księżyc

古波蘭語

外語每日一詞 – 2025年8月30日

詞源

繼承自原始斯拉夫語 *kъnęžiťь。首次記錄於14世紀。

「月亮」的意思源自於斯拉夫人對月亮的狂熱崇拜；比較波拉布語 ťėnąʒ (“國王，貴族；月亮”)、塞爾維亞-克羅地亞語 кне̑з／knȇz (“王子；月亮”)、ца̏р／cȁr (“沙皇；月亮”)、白俄羅斯語 малады́ князь (maladý knjazʹ，“年輕王子；月亮”)。亦對照烏克蘭語呼格 мі́сяцю кня́зю (mísjacju knjázju)（用於治療牙痛的咒語，以及伊万·弗兰科的詩歌中等）。

發音

• 國際音標^(幫助): (10世紀—15世紀) /kɕæ̃ʒʲɨt͡s/
• 國際音標^(幫助): (15世紀) /kɕæ̃ʒʲɨt͡s/

名詞

księżyc 陽 有生性無記錄

1. (孤語，記錄於小波蘭) 王子之子
   • c. 1301-1350，Kazania świętokrzyskie‎^[1]，梅胡夫，cv 18頁：

     Troiaky skutek znameniti pocazuie v tih ue threh croleh poganskih: gih zødne croleuicha... pitane, gih verne kzøzicha pocoynego posnane

     [Trojaki skutek znamienity pokazuje w tych we trzech krolech pogańskich: jich żądne krolewica... pytanie, jich wierne księżyca pokojnego poznanie]

2. 月亮，月球（地球的天然衛星）
   • 1874-1891 [15世紀末]，Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[2], [3], [4]}，第XXV卷，266頁：

     Zorza czudna, xanzycz

     [Zorza cudna, księżyc]

   1. (記錄於大波蘭) 月亮在某物上的形像或形狀
      • 1878-1889 [1426]，Archiwum Komisji Historycznej‎^[5]，第III卷，大波蘭，335頁：

        Clenody dwa xąsycza a krzys, proclamacio Ostoya

        [Clenodii dwa księżyca a krzyż, proclamacio Ostoja]

3. (記錄於馬佐夫舍) 月份（根據月相將一年劃分而成的時間段）
   • 1928 [15世紀末]，Jan Janów（編），Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116，Warsaw，289頁：

     I myaszkala Maria sz nyą yacoby przes trzy kzyazycze (quasi mensibus tribus Luc 1, 56)

     [I mięszkała Maryja z nią jakoby przez trzy księżyce (quasi mensibus tribus Luc 1, 56)]

派生詞彙

名詞

• nastanie księżyca
• nowy księżyc

派生語彙

• 波蘭語：księżyc
• 西里西亞語：ksiynżyc

參考資料

• Boryś, Wiesław (2005), “księżyc”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in 波蘭語), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “księżyc”, in Polski słownik etymologiczny (in 波蘭語), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “księżyc”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [波蘭語詞源詞典] (in 波蘭語)
• Sławski, Franciszek （1958-1965），「księżyc」，收錄於Jan Safarewicz, Andrzej Siudut（編），Słownik etymologiczny języka polskiego [波蘭語詞源詞典]（以波蘭語寫成），克拉克夫：Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• B. Sieradzka-Baziur，Ewa Deptuchowa，Joanna Duska，Mariusz Frodyma，Beata Hejmo，Dorota Janeczko，Katarzyna Jasińska，Krystyna Kajtoch，Joanna Kozioł，Marian Kucała，Dorota Mika，Gabriela Niemiec，Urszula Poprawska，Elżbieta Supranowicz，Ludwika Szelachowska-Winiarzowa，Zofia Wanicowa，Piotr Szpor，Bartłomiej Borek（編） （2011–2015），「księżyc」，收錄於Słownik pojęciowy języka staropolskiego [古波蘭語概念詞典]（以波蘭語寫成），克拉科夫：IJP PAN，→ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “księżyc”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in 波蘭語), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

波蘭語

詞源

繼承自古波蘭語 księżyc。部份取代了古波蘭語 miesiąc 。

發音

 

• 國際音標^(幫助): /ˈkɕɛw̃.ʐɘt͡s/, /ˈkɕɛn.ʐɘt͡s/

• (中古波蘭語) 國際音標^(幫助): /ˈkɕɛ̃.ʐɨt͡s/

• 音檔1：

  (檔案)

• 音檔2：

  (檔案)

• 韻部：-ɛw̃ʐɘt͡s
• 音節化：księ‧życ
• 同音詞：Księżyc

名詞

księżyc 陽 無生 (相關形容詞 księżycowy)

1. Księżyc (“月球，月亮”)的大小寫替代形式

   近義詞：miesiąc, Srebrny Glob

2. 衛星（任何環繞地球的自然天體）

   近義詞：satelita

3. (比喻義) 月光（月亮反射至地球的光）
4. 形似月亮的物體；月亮的形象
5. (中古波蘭語) 月份（根據月相將一年劃分而成的時間段）

   近義詞：miesiąc

變格

księżyc 的變格

	單數	複數
主格	księżyc	księżyce
屬格	księżyca	księżyców
與格	księżycowi	księżycom
賓格	księżyc	księżyce
工具格	księżycem	księżycami
方位格	księżycu	księżycach
呼格	księżycu	księżyce

派生詞彙

副詞

• pod księżycem

名詞

• księżycówka
• półksiężyc
• wiek Księżyca

動詞

• spaść z księżyca 完

相關詞彙

形容詞

• bezksiężycowy

延伸閱讀

• 參見księżyc in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN 中的內容
• 參見波蘭語詞典PWN上有關księżyc的內容
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2022), “księżyc”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [十六世紀波蘭語詞典]‎^[6]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “księżyc”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “księżyc”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “księżyc”, in Słownik języka polskiego (in 波蘭語), volume 2, Warsaw, page 609